ZIELONE WROTA

Wiżajny

Ilość wsi: wsi 40, sołectw 31, Powierzchnia: 122,59 km2, Mieszkańcy: 2928 osób, Gmina Wiżajny jest najdalej wysuniętą na północny wschód częścią powiatu suwalskiego w województwie podlaskim. Od wschodu graniczy z gminą Rutka - Tartak, od południa z gminami Przerośl i Jeleniewo, od zachodu z gminą Dubeninki, a od północy z Litwą. W pobliżu granicy gminy znajduje się styk trzech granic państwowych: Polski, Litwy i Rosji (Obwód Kaliningradzki). Gmina Wiżajny uważana jest za Polski biegun zimna ze względu na najniższe temperatury zimą oraz krótki okres wegetacji. Większość jej terenu znajduje się na polodowcowej wysoczyźnie o wysokości ponad 250 m n.p.m. Obszar gminy obfituje w liczne źródła, dające początek wielu rzekom. Przebiega tu dział wodny pomiędzy dorzeczem Niemna i Pregoły. Prawdziwe bogactwo Gminy to jeziora. Niezurbanizowane, wolne od wielkomiejskiej cywilizacji, niemal dziewicze tereny, od lat są doskonałym miejscem aktywnego wypoczynku i stanowią atrakcję turystyczną. Lasy, jeziora, pagórkowaty teren polodowcowy, czyste powietrze zapewniają bardzo dobre warunki wypoczynku, a także możliwość uprawiania sportów wodnych, myślistwa, wycieczek pieszych i rowerowych.


Specyfika gminy:

Atrakcyjny krajobraz Gminy Wiżajny określany niejednokrotnie jako „Bieszczady Północy” wpływa niekorzystnie na rozwój rolnictwa. Działalność rolnicza typowa dla naszej gminy i będąca podstawowym źródłem utrzymania jej mieszkańców, prowadzona jest w niezwykle uciążliwych ze względu na ukształtowanie terenu i surowy klimat warunkach, ale stwarza bardzo dobre warunki dla rozwoju turystyki. Około 19% powierzchni gminy znajduje się w obrębie Suwalskiego Parku Krajobrazowego, a 47% powierzchni gminy znajduje się w obrębie strefy ochronnej tego parku.

 

Walory przyrodnicze:


Jeziora, rzeki, zalewy:
Na terenie Gminy występuje 40 jezior o powierzchni powyżej 1 ha. W obrębie jeziora Jaczno, Jegliniszki, Kameduł, Kojle, Perty i Wiżajny obowiązuje strefa ciszy jako forma ochrony krajobrazu wodnego.
Jeziora na terenie Gminy Wiżajny: jezioro Wiżajny- pow. 333,43 ha, długość 4300 m, średnia szerokość 600 m, średnia głębokość 5,3 m, leży na wysokości 241,9 m n.p.m.; jez. Wistuć – pow. 26,09 ha, średnia szerokość 250 m, leży na wysokości 241,2 m n.p.m.; jez. Stranieluszki – pow. 7,31 ha; jez. Kuprelek-pow.2,86 ha; jez. Prudel – pow. 5,56 ha; jez. Słaścinek –pow. 1,45 ha; jez. Jesieryń –pow.6,84 ha; jez. Wysokie I –pow. 12,35 ha; jez. Wysokie II – pow. 6,50 ha; jez. Sudawskie – pow.10,02 ha; jez. Graużyny-pow.7,46 ha; jez Dunajewo. -pow.7,10 ha; jez. Ingiel-pow.10,43 ha; jez. Czarne –pow. 7,50 ha; jez. Białe-pow.9,0 ha; jez.Jaczno-pow.41,84 ha; Jez. Kameduł-pow.27,26 ha;jez.Perty-pow.21,56 ha;jez.Kojle-pow.19,17 ha; jez.Jegliniszki-pow.19,17 ha; jez. Siekierowo-pow.t5,88 ha; jez. Mauda-pow.41,32 ha.
Rzeki:
• Pisa Wisztyniecka- wypływa z jeziora Wiżajny i wpada do Jeziora Wisztynieckiego na terytorium Litwy, skąd wypływa już jako spora rzeka.
• Wizga – wypływa z jeziora Wistuć w Wiżajnach, płynie przez Wiżgóry, przepływa przez jeziora Bolcie i Ingiel, by na terytorium Litwy połączyć swe wody z Pisą Wisztyniecką.
• Wigra – wypływa z jeziora Grauzyny, płynie doliną sudawską i wpada do rzeki Szeszupa.
• Szeszupa – 24 km odcinek tej rzeki znajduje się na Suwalszczyźnie. Początek rzeki w pobliżu cieku Czarnej Hańczy, przecina w szerz Suwalski Park Krajobrazowy.
• Jacznianka – łączy wody jeziora Jaczno z wodami jeziora Kameduł.
Pomniki przyrody:
• Głaz zwany Granicznym Kamieniem ( granitognejs różowy, drobnoziarnisty, o obwodzie 11,4 m i wysokości 1,7 m), na półwyspie wschodniego brzegu jeziora Hańcza, na wysokości wsi Cisówek;
• Głaz z białego granitu o obwodzie 10,04 m i wysokości 1,5 m we wsi Maszutkinie;
• Jałowce – jeden o obwodzie 1,9 m i wysokości 5,5 m, drugi 1,7 m i 5 m wysokości nad jeziorem Jaczno koło Smolnik;
• Jesion wyniosły o obwodzie 4,85 m i wysokości 25 m na skraju lasu i łąki we wsi Jaczne.


Ścieżki dydaktyczne:
• ścieżka poznawcza wokół jeziora Jaczno


Walory kulturowe:


Zabytki:
• Kościół klasycystyczny pw. Św. Teresy z Avila w Wiżajnach z 1825 roku. Wewnątrz XVIII-wieczny ołtarz główny, który jest przykładem autentycznego baroku
• Zabytkowa drewniana dzwonnica stojąca obok kościoła w Wiżajnach z 1862 roku.
• W Wiżajnach zachował się XVII-wieczny układ urbanistyczny z prostokątnym rynkiem.
• Zabytkowa drewniana kaplica na starym cmentarzu w Smolnikach z początku XIX wieku gdzie kilkanaście lat temu aktorzy z warszawskiego teatru amatorskiego oczarowani niesamowitą atmosferą tego miejsca wystawili „Dziady” Adama Mickiewicza.
• Ruiny dawnego dworu w Starej Hańczy z końca XVIII wieku, na jednej ze ścian pozostałości płaskorzeźby, wokół ruin zdziczały park malowniczo położony na brzegiem jeziora Hańcza.
• Drewniany młyn wodny we wsi Jaczne z XIX w. Usytuowany na strudze łączącej jeziora Jaczno i Kameduł.
• Pozostałość dawnego folwarku Sudawskie, zachowały się resztki rozległego parku, położonego przepięknie nad jeziorem Sudawskie oraz fragmenty alei. Z dworu pozostały fundamenty, gruzy i resztki kolumn- prawdopodobnie zdobiących niegdyś ganek.
• Ruiny folwarku Skombobole.
• Drewniany dwór z przełomu XIX i XX wieku oraz część zabudowań gospodarczych dawnego folwarku we wsi Kleszczówek.


Historia gminy:
Historia Wiżajn rozpoczyna się prawdopodobnie jeszcze w czasach, kiedy tereny te zamieszkiwane były przez plemiona jaćwieskie. Według legendy „już w XIV wieku istniała tu karczma na szlaku kupieckim wiodącym z Kibart przez Wyłkowyszki w stronę Sejn. W 1409 roku król Jagiełło miał tu polować na tura. I on nazwał karczmę „Turowo”. Miano tu sprzedawać raki, po litewsku „weżys”. Od tego słowa miała powstać nazwa „Wiżajny”.
Więcej informacji na stronie: http://www.wizajny.pl


Sławni ludzie:
• Krystyna Sajewska , zam. Okliny, 16-407 Wiżajny – obrazy z ziarna zbóż, obrazy malowane farbą olejną, obrazy wyrabiane ze skóry, różnego rodzaju pamiątki (z kamienia, malowane szkło, talerze, widoczki ), stroiki.
• Anna Stasińska, zam. Wiżajny, ul. Wierzbołowska – prace szydełkowe, wycinanki z papieru, palmy wielkanocne, kwiaty, pisanki, wykonanie przędzy wełnianej tradycyjnym sposobem (wrzeciono).
• Stefania Hołub, zam. Wiżajny, ul. Wierzbołowska – kwiaty papierowe, ozdoby do luster, do obrazów, palmy wielkanocne.
• Zofia Gibowicz , zam. Wiżajny, - kwiaty, wycinanki.
• Danuta Kalinowska, zam. Leszkiemie, 16-407 Wiżajny – haft krzyżykowy gobelinowy, prace szydełkowe.
• Jadwiga Falecka, zam. Wiżajny, ul. Wierzbołowska – pająki ze słomy, prace szydełkowe (serwetki, bieżniki, obrusy).
• Joanna Grabek, zam. Wiżajny, ul. Wierzbołowska – obrazy i stroiki ze skóry, hafty richele.
• Leokadia Laskowska, zam. Wiżajny , ul Rynek – haft richele (serwetki, bieżniki, obrusy).
• Krystyna Wach, zam. Wiżajny, ul. Rynek – haft richele (serwetki, bieżniki, obrusy).
• Helena Rudziewicz, zam. Burniszki 2, 16-407 Wiżajny – haft (serwetki, jasieczki, bieżniki), pisanki.
• Krzysztof Ostrowski, zam. Wiżajny, ul. Sejneńska – obrazy malowane na płótnie farbą olejną.
• Anna Uchan, zam. Stankuny, 16-407 Wiżajny – maluje obrazy.
• Janina Kalinowska, zam. Wiżajny, Półwysep 1 – maluje obrazy, wykonuje pamiątki.
• Urszula Kalinowska, zam. Wiżajny, Półwysep 2 – maluje na szkle.


Atrakcje gminy:


Imprezy kulturalno – sportowe:
• Biegi narciarskie o Puchar Wójta Gminy - styczeń,
• Turniej Tenisa Stołowego - luty,
• Mecz Piłki Nożnej Żonaci – Kawalerowie - lipiec,
• Otwarty Turniej Siatkówki Plażowej – lipiec,
• Festyn „Swojskie Klimaty” - lipiec,
• Powiatowy Przegląd Piosenki Przedszkolnej „Mama, Tata i Ja” typujący dzieci do lat 7 na Wojewódzki Przegląd Piosenki Przedszkolnej w Białymstoku - kwiecień,
• Dożynki parafialno – gminne z konkursem na najlepszy wieniec dożynkowy - wrzesień,
• Północno – Wschodni Międzyszkolny Konkurs Kolęd i Pastorałek (udział biorą uczniowie szkół podstawowych z Gminy Wiżajny, Jeleniewo, Przerośl, Rutka Tartak, Szypliszki) - styczeń,
• Biegi Przełajowe o Puchar Wójta Gminy Wiżajny - październik.
Stowarzyszenia kulturalne/ (kontakt)
Stowarzyszenie na rzecz rozwoju Gminy Wiżajny i okolic – 0 693 107 250
stowarzyszenie@wizajny.pl
www.stowarzyszenie.wizajny.pl
„Jezioranki”
Patronat: Świetlica Gminna, 16-407 Wiżajny, ul. Wierzbołowska 3
Lider zespołu: Małgorzata Danielewicz. tel:(087) 5688053
Zespół powstał w 1986r., obecnie w jego skład wchodzi 10 kobiet, 4 mężczyzn. Od dwudziestu lat śpiewają prezentując Folklor Północno-Wschodniej Suwalszczyzny z zachowaniem dawnych lokalnych tradycji ludowych.
„Jezioranki Młode”
Patronat: Świetlica Gminna w Wiżajnach, 16-407 Wiżajny, ul. Wierzbołowska 3.
Lider zespołu: Anna Andruszkiewicz
Zespół powstał w 1991r. i liczy 12 dziewcząt wieku 8-22 lat. Założycielką, liderką i kierownikiem zespołu jest miejscowa śpiewaczka ludowa Anna Andruszkiewicz.


Infrastruktura turystyczna:


Szlaki turystyczne:


Piesze szlaki turystyczne:
• Szlak 1: Smolniki- jez. Czarne- Bondziszki – Poplin – Marianka - Rogożajny Małe – Wiżajny
• Szlak 2: Dziadówek – Sześciwłóki
• Szlak 3: Wiżajny – Sudawskie – Skombobole – Maszutkinie – Wingrany – Postawelek – Budzisko
• Szlak 4: ścieżka poznawcza wokół jeziora Jaczno. Mija 13 tablic informacyjnych. Prowadzi wokół najpiękniejszego na Suwalszczyźnie jeziora Jaczno, odkrywając jego uroki – rozległe panoramy z wyniosłych wzgórz, osobliwości przyrodnicze np. wiszące torfowiska, stanowiska skrzypu olbrzymiego, borealną łąkę torfową a także młyn wodny. Łączy się z czarnym i żółtym szlakiem i wspina się po stromej skarpie , na której jest wiata widokowa „U Pana Tadeusza”.
Rowerowe szlaki turystyczne:
• Szlak czarny: 7 km Gulbieniszki – Smolniki – wiedzie wśród morenowych i kemowych wzniesień, obok góry Cisowej i zabytkowego młyna w Jacznie, forsuje szeroki grzbiet Tabaczyzny, pomiędzy jeziorami Kojle i Jaczno dociera do Smolnik.
• Szlak żółty: 10 km Sidory – Smolniki – Kłajpeda - prowadzi przez malowniczą dolinę Szeszupy, wzdłuż północnych brzegów jeziora Perty i Kojle na wysoką skarpę wysoczyzny smolnickiej oraz w dolinę górnego odcinka Czarnej Hańczy.
• Zielony szlak przez Góry Sudawskie: 34,5 km - szlak rozpoczyna się na rynku w Wiżajnach a kończy na przejściu granicznym w Budzisku. Wiedzie przez położone przy granicy z Litwą Góry Sudawskie porośnięte lasem, poprzecinane głębokimi dolinami. Krajobraz przypomina tereny podgórskie. Szlak wiedzie wzdłuż biegu rzeczki Wigry mijając po drodze dwa dawne folwarki (Sudawskie i Skombobole).
• Czarny szlak ze Smolnik do Wiżajn: 13 km - wychodzi przy szkole w Smolnikach, mija położone w lesie jeziora Czarne i Białe, przechodzi przez pasma pofałdowanych wzgórz i głęboką Dolinę Rowelską do położonych na północnych wysoczyznach Wiżajn.


Ścieżki rowerowe:
• Wokół jeziora Wiżajny /znaki w kolorze czerwonym/: 12,8 km Wiżajny – Burniszki – Stankuny – Wiłkupie – Wiżajny . Przecina rzekę Pissę Wisztyniecką. Biegnie obok cmentarza ewangelickiego w Burniszkach.
• W Góry Sudawskie /znaki w kolorze żółtym/: 16,5 km Wiżajny – Sudawskie – Maszutkinie – Makowszczyzna – Kamionka – Marianka – Wiżajny. Trasa prowadzi przez wiele wzgórz o wysokości ponad 250 m n.p.m. często poprzecinanych jarami i wąwozami. Dolinami płyną strumienie, z których największa rzeka Wigra wpada do Szeszupy. W głębokich nieckach leżą niewielkie jeziora, tworzące małe pojezierze. Trasa wiedzie obok pozostałości po dawnych folwarkach Sudawskie i Skombobole oraz nieopodal wzgórze zwanego Gulberkiem, które sądząc po kształcie /ścięty stożek otoczony szeroką platformą/ było grodziskiem jaćwingów. Około 500 m dalej – kolejne wzgórze zwane Mogiłą Świdy – tajemniczy czworokąt z zagłębieniem pośrodku. Trasa przebiega obok cmentarza ewangelickiego we wsi Maszutkinie, gdzie pomimo bujnej roślinności można dostrzec żeliwne krzyże. Na skraju masywu Góry Rowelskiej stoi wieża widokowa z której widać wieżę kościoła we wsi Liubavas na Litwie.
• Do Smolnik /znaki w kolorze zielonym/: 32,3 km Wiżajny – Bolcie – Leszkiemie – Mauda – Użmauda – Żelazkowizna – Kłajpeda – Stara Hańcza – Dzierwany – Smolniki – Ługiele – Jegliniszki – Śześciwłóki – Rogożajny – Wiżajny. We wsi Bolcie po prawej stronie zobaczymy wąskie i wydłużone jezioro Ingiel, którego północny kraniec znajduje się na terytorium Litwy . Zbaczając nieco w Bolciach z trasy warto zatrzymać się na trójstyku granic: Polski, Litwy i Rosji. Trasa przebiega koło jeziora Hańcza, gdzie można zobaczyć pozostałości po dworze w Starej Hańczy, otoczone pięknym parkiem. Warto jeszcze wspomnieć o jeziorze Jegliniszki, obok którego biegnie ścieżka – żyje tu wiele gatunków ptaków wodnych.


Agroturystyka:
Gospodarstwa Agroturystyczne – adresy, telefony
Na terenie Gminy jest około 60 gospodarstw agroturystycznych, które zapewniają całodzienne wyżywienie z produktów pochodzących z własnych gospodarstw rolnych oraz inne dodatkowe atrakcje ( ogniska, pieczenie barana, przejazd bryczką, wycieczki rowerowe, sauna, możliwość korzystania ze sprzętu wodnego). Corocznie na terenie gminy przebywa około 2 000 turystów.
Gospodarstwa agroturystyczne na terenie Gminy Wiżajny
Lp. Imię i nazwisko Miejscowość Telefon
1.   Jasionek Jan  Bolcie 2a 087 5688202
2.  Liszewska Halina  Bolcie 087 5688535
3.  Stasiński Jarosław Burniszki 1 087 5688138
4.  Stasiński Fabian Burniszki 1 087 5688138
5.  Rudziewicz Jan Burniszki 2 087 5688141
6.  Kalinowska Barbara Burniszki 3 087 5688039
7.  Górski Tadeusz Burniszki 5 087 5688163
8.  Rudziewicz Bogusław Burniszki 7 087 5688213
9.  Pietrołaj Ludwik Burniszki 8 087 5688212
10.  Małysko –Skibowska Bożena Burniszki 14 087 5688211
11.  Zajączkowska Sinn Elżbieta Grzybina 10 087 5688230
12.  Boksz Henryk Jegliniszki 9 087 5688231
13.  Romanowski Tomasz Jegliniszki 087 5688233
14.  Kopcioł Piotr Jodoziory 601982947
15.  Matusiewicz Tomasz Kleszczówek 10 087 5688240
16.  Hołub Tadeusz Kleszczówek 20 087 5688169
17.  Buczyński Jerzy Kleszczówe 19A 087 5688137
18.  Olszewski Romuald Kłajpeda 6 087 5688248
19.  Szaraszewicz Bronisław Ługiele 17 087 5688267
20.  Rawinis Czesław Mauda 6 087 5688036
21.  Lejmel Józef, Danuta Mierkinie 5 087 5688437
22.  Dembowska Helena Mierkinie 2 087 5688326
23.  Cylwa Agnieszka Mierkinie 10 087 5688412
24.  Marcinkiewicz Małgorzata Mierkinie 7 087 5688480
25.  Grygo Czesław Okliny 14 087 5688440
26.  Hołdyńska Jadwiga Okliny 10 087 5688442
27.  Stankiewicz Romuald Okliny 22 087 5688450
28.  Grzędziński Tomasz Smolniki 1 087 5688340
29.  Pruszyńska Teresa Smolniki 4 087 5688011
30.  Jasionowski Ignacy Smolniki 7 087 5688338
31.  Jasionowski Antoni  Smolniki 22 087 5688342
32.  Pachucki Stanisław Smolniki 28 087 5688334
33.  Żogo Franciszek Smolniki 35 087 5688331
34.  Buczyńska Janina Stankuny 1 087 5688474
35.  Radzewicz Henryka Stankuny 2 087 5688155
36.  Deręcz Teresa Stankuny 4 087 5688152
37.  Uchan Mirosław Stankuny 7 087 5688479
38.  Buczyńska Zefiryna Stankuny8 087 5688040
39.  Barwicki Wiesław Sudawskie 087 5688088
40.  Pruszyński Tadeusz Użmauda 2 087 5688186
41.  Falecka Jolanta Wiżajny 087 5688077
42.  Falecka Małgorzata Wiżajny 087 5688054
43.  Firszt Maria Wiżajny 087 5688072
44.  Hołub Barbara Wiżajny 087 5688091
45.  Stasińska Anna Wiżajny 087 5688071
46.  Kozłowska Leonarda Wiżajny 087 5688069
47.  Wilk Antoni Wiżajny 087 5688060
48.  Narolewski Jerzy Wiżajny 087 5688112
49.  Kalinowska Janina Wiżajny 087 5688073
50.  Kalinowska Marianna Wiżajny 087 5688067
51.  Łanczkowski Antoni Wiżajny 087 5688105
52.  Laskowski Ignacy Wiżajny 087 5688400
53.  Balcer Tadeusz Wiżajny 087 5688088
54.  Puczyłowski Mieczysław Wiżajny 087 5688099
55.  Szymańska Danuta Wiżajny 087 5688130
56.  Wasilewski Krzysztof Wiżajny 087 5688096
57.  Zajączkowski Marek Wiżajny 087 5688042
58.  Zamojski Andrzej Wiżajny 087 5688085
59.  Stankiewicz Walenty Wiżajny  087 5688140
60.  Dębowska Krystyna Wiżajny 087 5688074
61.  Lauryn Daniela Wiżajny 087 5688062
62.  Matusiewicz Katarzyna Wiżajny 37 087 5688406
63.  Nowikowski Zenon Wiżajny 087 5688116
64.  Kowalewski Zenon  Wiżajny 087 5688399
65.  Jodzio Mieczysław Wiżgóry 087 5688422
66.  Murawski Józef Wysokie 087 5687396
67.  Stadie Ryszard Wysokie 087 5688433

 

Gastronomia:


Baza żywieniowa:
• Karczma Myśliwska – Wiżajny, ul. Wierzbołowska 1
• Mini Kawiarnia – Wiżajny, ul. Wierzbołowska 3,
• Punkt Małej Gastronomii ( sezon letni) – Wiżajny, ul. Wisztyniecka 16,
• Bar „Jaćwing” (sezon letni) – Smolniki 17A, 16-407 Wiżajny
• Bar „Pod klonem” (sezon letni) – Dzierwany 13, 16-407 Wiżajny,
• „Gościniec Jaczno” – Jaczne 3, 16-404 Jeleniewo

 

Dojazd:
- możliwy dojazd Polskimi Kolejami Państwowymi (PKP)
- możliwy dojazd Państwową Komunikacją Samochodową (PKS)
- możliwy dojazd drogami krajowymi nr 651 z Gołdapi oraz nr 655 z Suwałk


Adres Urzędu Gminy:
Urząd Gminy Wiżajny
Ul. Runek 1
16-407 Wiżajny
Powiat suwalski, województwo podlaskie
Tel. 0875688027
Fax. 0875688049
wizajny@su.home.pl


Strona internetowa gminy:
http://www.wizajny.pl