ZIELONE WROTA

Szlak Pamięci Narodowej

Szlak prowadzi wokół Białegostoku przez miejsca wiążące się z jego historią, często tragiczną. Na trasie turysta znajdzie mogiły, miejsca straceń, cmentarze, ale także miejsca świadczące o bohaterstwie mieszkańców miasta.


 

 

Przebieg szlaku:

Białystok Starosielce PKP - Bacieczki - Wysoki Stoczek - Pietrasze - Bagnówka - Sowlany - Grabówka - Sobolewo - Dojlidy - Zwierzyniec - Białystok Stadion - Kleosin - Horodniany - Turczyn - Klepacze - Starosielce 

 

 

Region: Białostocczyzna

Kolor: czerwony

Długość: 48,5 km

Stopień trudności: łatwy

 

 

Szlak rozpoczyna się na dworcu PKP w Starosielcach, skąd udajemy się ulicą św. Andrzeja Boboli do kościoła pod jego wezwaniem. Następnie droga gruntowa prowadzi do cmentarza rzym.-kat. parafii starosielskiej (nowy, czynny cmentarz).
Wzdłuż muru cmentarnego dochodzimy do położonego obok nowego cmentarza prawosławnego z ciekawą kaplicą cmentarną. Szlak biegnie dalej przez las sosnowy do miejsca pamięci narodowej "Las Bacieczki", gdzie w latach 1941 - 1944 okupanci niemieccy rozstrzelali ok. 3000 osób, mieszkańców miasta. Na miejscu straceń znajduje się pomnik i zbiorowe mogiły z symbolicznymi nagrobkami.
Dalej, drogą gruntową dochodzimy do Al. Jana Pawła II, gdzie skręcamy w prawo, aby dotrzeć na "Wysoki Stoczek" - Reduty Obrony Białegostoku z września 1939r. To tutaj siły odwodowe garnizonu białostockiego prowadziły obronę miasta.

 

Część pomnika poświęconego

bohaterskiej obronie Białegostoku

Tablica z pomnika na Wysokim Stoczku

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pomnik upamiętniający te wydarzenia przedstawia, oprócz fragmentu muru z pamiątkowymi tablicami, także przejmujące rzeźby drzew jak gdyby strzaskanych kulami.

 

Pomnik na Wysokim Stoczku


 

Kościół p.w. Zmartwychwstania Pańskiego

na cm. św. Rocha

 

 

 

 

Kolejnym punktem na szlaku (przy ul. Konstytucji 3 Maja) jest cmentarz katolicki parafii św. Rocha, położony malowniczo na wzgórzu, założony w 1926 r. Znajduje się tu zbiorowa mogiła obrońców miasta z 1939 r. oraz grób żołnierzy Armii Krajowej poległych w 1943r. Szczyt wzgórza wieńczy kościół p.w. Zmartwychwstania Pańskiego.

 

 

 

 

 

Dalej trasa przebiega przez osiedle Dziesięciny, obok nowoczesnej bryły kościoła św. Kazimierza i pomnika Solidarności.

 

Pomnik dla uczczenia rocznicy

powstania Solidarności

Po dojściu do ul. Dziesięciny szlak przecina Szosę Północno-Obwodową. Dochodzimy do ogródków działkowych, gdzie znajduje się Pomnik Ofiar 1920r. W miejscu tym, 20.08.1920r wycofujący się z miasta bolszewicy zamordowali 16 osób. Pomnik Ofiar Najazdu Bolszewickiego został ufundowany przez społeczeństwo Białegostoku w 10 rocznicę tego wydarzenia. Pomnik przetrwał wojnę i obie okupacje, lecz został zburzony w latach 50-tych. W 70 lat po wojnie polsko-bolszewickiej ponownie go odbudowano.


Za pomnikiem szlak wiedzie wzdłuż torów kolejowych do leśniczówki Antoniuk a następnie szosy Białystok – Augustów. Po drugiej stronie szosy rozpoczyna się las Pietrasze. W nim znajduje się miejsce pamięci "Las Pietrasze", gdzie w zbiorowych mogiłach leżą prochy ofiar hitlerowców: 5.000 Żydów zamordowanych w lipcu 1941r oraz ok. 1.000 Polaków i Białorusinów zgładzonych w późniejszym czasie.

Następnie szlak wiedzie przez kompleks cmentarzy miejskich. Na pierwszym z nich (dawnym komunalnym) znajdują się mogiły żołnierzy polskich poległych w 1920, 1939 - 45 oraz kilku tysięcy żołnierzy radzieckich poległych w latach 1944 - 45. Mijając kościół św. Maksymiliana Kolbego dochodzimy do następnego cmentarza ("farnego"), który został założony w 1888r. Wydzielona kwatera wojskowa zawiera groby żołnierzy polskich poległych w 1920, 1939 i 1944r. Do cmentarza przylega dawny cmentarz żydowski z kilkoma tysiącami macew, częściowo zarośnięty, niedawno oczyszczony przez studentów białostockiego uniwersytetu.

 

Cmentarz żydowski w Białymstoku

 

 

Przez osiedle Wygoda udajemy się do dawnej wsi Bagnówka. Idziemy drogami gruntowymi przez okoliczne pola dochodząc do wsi Sowlany. Idąc w kierunku wschodnim docieramy do brukowej drogi Białystok - Ciasne. Skręcamy w prawo. Kolejny punkt na szlaku to miejsce pamięci "Zielona". W latach 1941 1943 hitle-rowcy rozstrzelali tu kilka tysięcy osób - mieszkańców Białegostoku. Dokładnej liczby ofiar nie ustalono. Niewielki cmentarzyk z symboliczną mogiłą zbiorową usytuowany jest ok. 50 m od drogi, na skraju sosnowego lasku.
Szlak prowdzi dalej do miejsca pamięci "Grabówka I". Po obu stronach drogi gruntowej ogrodzone cmentarze z symbolicznymi zbiorowym: mogiłami poległych w czasie II wojny; z lewej 4 symboliczne mogiły nieznanej liczby ofiar z 1944r, po prawej groby zamordowanych przez Niemców w 1943r, w tym żołnierzy Armii Krajowej.

Kilkaset metrów dalej znajduje się miejsce pamięci "Grabówka II" i Pomnik Ofiar Wojny. Cmentarz, położony nieopodal szosy Białystok - Bobrowniki kryje w zbiorowych mogiłach szczątki 16000 Polaków Żydów i Białorusinów zamordowanych przez hitlerowców w latach 1941 - 1944. Przed cmentarzem - monumentalny Pomnik Ofiar Wojny proj. S. Wakulińskiego.

Przez wsie Grabówka i Sobolewo dochodzimy do Stawów Dojlidzkich i dalej w osiedle Dojlidy, mijając cmentarz prawosławny parafii św. Eliasza z cerkwią parafialną i domem żeńskiego zgromadzenia zakonnego. Przy ul. ks. Suchowolca mijamy współczesny kościół rzym.-kat. p.w. Niepokalanego Serca Maryi.

 

Dawny pałac Lubomirskich w Dojlidach

Pałac Hasbacha

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Szlak mija zabytkowy park pałacowy dawnej rezydencji Lubomirskich, kolonię domków robotniczych dawnej fabryki dykty Hasbacha, dalej pałacyk właściciela fabryki. Przez ul. Myśliwską, Wiewiórczą i Mickiewicza docieramy do Parku Zwierzynieckiego. Kolejny punkt na szlaku to cmentarz wojskowy w Zwierzyńcu, założony w okresie międzywojennym. Zawiera groby żołnierzy polskich poległych w 1920, 1939, 1944-45 oraz groby żołnierzy radzieckich z 1944r. Na cmentarzu m.in. Pomnik Żołnierzy Polskich z 1932r /proj. inż. J. Girin/ i tablica z Grobu Nieznanego Żołnierza znajdującego się przed wojną w centrum miasta.

Idąc w kierunku dzielnicy Nowe Miasto zwiedzamy jeszcze cmentarz żołnierzy Armii Radzieckiej, założony w 1944r. W pobliskich byłych koszarach 10 pułku ułanów Niemcy założyli obóz radzieckich jeńców wojennych. Kilka tysięcy uwięzionych zostało zamordowanych lub zginęło w skutek warunków panujących w obozie.
Przez Ignatki, Horodniany, Turczyn docieramy do Klepacz i Starosielc, gdzie szlak się kończy.