ZIELONE WROTA

OCK Pojezierze Północnej Suwalszczyzny

Zajmuje powierzchnię 39 510 ha. Rozciąga się od granicy z Litwą na północy po Suwałki i Wigierski Park Narodowy na południu obejmując swym zasięgiem cały Suwalski Park Krajobrazowy i tereny na wschód od niego, aż po OCK Pojezierza Sejneńskiego. Jedno z najpiękniejszych w Polsce pojezierzy, gdzie mozaika jezior, licznych wzniesień, pól, łąk i lasów harmonijnie splata się z siecią dróg i zabudowań, tworząc półnaturalny lecz urzekający krajobraz.


Obszar ten zachwyca przede wszystkim pięknym krajobrazem utworzonym  przez szereg polodowcowych form terenu: ozów, kemów, drumlinów,  mis wytopiskowych, stożków napływowych i głazów narzutowych.  Obok wysokich wałów morenowych znajdują się tu głębokie rynny jeziorne. W okolicach Wiżajn występuje najwyższe wzniesienie województwa - G. Rowelska wynosząca 299 m.n.p.m., a w pobliskim Suwalskim Parku Krajobrazowym najgłębsze z polskich jezior - Hańcza o głębokości 108 m. Brak na tym obszarze dużych kompleksów leśnych. Niewielkie lasy tworzą wraz z polami, łąkami i pojedynczo rozrzuconymi gospodarstwami swoistą suwalską mozaikę krajobrazową. To jedno z najcenniejszych miejsc rekreacyjnych i turystycznych w województwie podlaskim. 

 

Głazy narzutowe

 

 

Do najpiękniejszych miejsc widokowych tego obszaru (pomijając SPK) należą m.in.:

-Góra Jesionowa w Leszczewie z widokiem na jeziora Szelment Wielki i Mały;

-wzniesienie Zamczysko w Osinkach z widokiem na dolinę rzeczki Kamionki;

-Góra Krzemieniucha (288m n.p.m.) przy wsi Żywa Woda z widokiem na pradolinę Czarnej Hańczy i jeziora Okmin

-fragment szosy do Wiżajn koło Marianki  z panoramą na dolinę Rowelską

-wzniesienie przy granicy państwa koło wsi Sudawskie z widokiem na Góry Sudawskie

-punkt przy kościele w Wiżajnach z widokiem na jez. Wiżajany

Cały obszar leży w dorzeczu Niemna. Największe rzeki to Czarna Hańcza, Szeszupa, Szelmentka i Kamionka. Ciekawą rzeczką jest Szelmentka. Odprowadza ona wody z głębokiej rynny polodowcowej, w której leży kilka malowniczych jezior i uchodzi do Szeszupy już na terenie Litwy. Na ostatnich 5 km rzeczka ta ma 50 m różnicę poziomów, a przy granicy państw płynie głębokim jarem o spadku nawet 20 m/km. To rekord spadku tej wielkości rzek na polskim niżu! Brzegi doliny Szelmentki wznoszą się nawet do wysokości 70 m!

 

 

Jezioro Dąbrówka
Jezioro Koleśne

 

 

Największe jeziora obszaru to: Szelment Wielki i Mały, Wiżajny, Okmin, Pobondzie, Mauda, Jemieliste i  Ożewo.

 

Jez. Szelmant Wielki jest największym jeziorem Obszaru o powierzchni 334 ha,
maksymalnej głębokości: 45 m (średnia 15 m) i długości ponad 6 km i szerokośći maksymalnej ok. 1 km. Jest to jezioro o silnie urozmaiconej i rozwinietej linii brzegowej. Stoki brzegów są miejscami strome, poprzecinane jarami i wąwozami. W zatokach występują szuwary. Nie brakuje  miejsc o dnie kamienistym i piaszczystym. Szelment jest akwenem typu mezotroficznego (w terminologii rybackiej typu leszczowego), o średniej przejrzystości wody.

 

 

Jezioro Szelment Wielki - widok z G. Jesionowej

 

 

Jez. Wiżajny ma powierzchnię ok. 260 ha, maksymalną głębokość ok. 5 m, długość ponad 4 km i szerokość maksymalną 1 km.  Jak większość wspomnianych jezior jest zbiornikiem typu rynnowego o  linii brzegowej, urozmaiconej, bezleśnej, otoczonej polami lub łąkami. To jezioro eutroficzne, linowo-szczupakowe. Szeroki pas trzcinowisk utrudnia wędkowanie z brzegu. Krajobraz jeziora urozmaicają trzy wyspy.

Jez. Okmin zajmuje 4 miejsce względem powierzchni  - 117 ha. Jest stosunkowo głębokie - prawie 40 m. Ma wody czyste i przejrzyste, typu oligotroficzno-mezotroficznego o ubogiej strefie roślinności przybrzeżnej. Dno jest kamieniste, stąd nazwa - litewskie 'akmuo' oznacza 'kamień'. Jezioro należy do typu sielawowo-leszczowego. Występują tu  sielawa, leszcz, okoń, szczupak i inne.

Bogata sieć rzeczna, mnogość oczek wodnych, źródlisk, młak i bagienek bezodpływowych oraz jezior różnego typu sprzyja rozwojowi fauny i flory związanej z wodą. Surowy klimat decyduje w dużej mierze o występowaniu na tych terenach wielu gatunków o zasięgu północnym - borealnym.

 

W barszczu Sosnowskiego
Pastwisko

 

 

Rozpatrywany obszar posiada wiele śladów przeszłości. Pozostałościami po wymarłych plemionach Jadźwingów są m. in. grodziska np. koło wsi Sudawskie. Inne kulturowe wartości terenu to stare wsie i miasteczka z dawną architekturą i układem przestrzennym zabudowań, zabytkowe kościoły, cmentarze, a także wciąż żywe tradycje kultury i rzemiosła, kultywowane przez tutejszych mieszkańców.

(P. Tałałaj)

Mapa obszaru: