ZIELONE WROTA

OCK Dolina Rospudy

Obszar ten o powierzchni 25 250 ha chroni cenne przyrodniczo tereny zachodnich obrzeży Puszczy Augustowskiej, a dokładniej: dolinę rzeki Rospudy, od granicy z województwem warmińsko-mazurskim na północy do jeziora Necko na południu, dolinę rzeki Szczeberka, kilkanaście jezior rynnowych oraz przylegające do nich bagna i lasy.


Rzeka Rospuda z hydrologicznego punktu widzenia stanowi górny bieg rzeki Netty, która jest prawym dopływem Biebrzy. Rospuda to jedna z nielicznych rzek w Polsce, która na całej swej długości płynie naturalnym korytem, a w dolnym biegu rozległą zatorfioną doliną o zupełnie naturalnym charakterze. Jest jednym z najcenniejszych w Europie niemal dziewiczych terenów torfowiskowych.

 

W południowej części rozpatrywanego obszaru Rospuda płynie wąskim, krętym korytem, prąd wody jest szybki, a dno kamieniste, prawie jak w górskim potoku. Wije się między lasami i łąkami, wąską doliną o wysokich, stromych brzegach (do kilkunastu m wysokości nad poziom rzeki), z zakolami, przełomami i powalonymi drzewami. Na trasie przepływa przez szereg jezior typu runnowego: jez. Rospuda-Filipowskie, jez. Kamienne,  Długie, Garbaś, Głębokie, Sumowo, Okrągłe, Bolesty i Rospuda-Augustowska, połączone już z jez. Necko. Brzegi tych jezior są wysokie, czasem zalesione, a czasem porośnięte łąką i poprzecinane wąwozami, powstałymi w wyniku działalności spływających wód deszczowych.

Dolina Rospudy
Dolina Rospudy

 

W dolnym biegu Rospuda, przepływa przez Puszczę Augustowską w sposób typowy dla rzeki nizinnej. Płynie wolno meandrując w zatorfionej dolinie pośród szuwarów. Koryto rzeki jest szerokie (miejscami ponad 1km) i tworzy zabagnioną nieckę zajętą przez torfowiska o znacznej miąższości torfu. Właśnie ten odcinek stanowi o najbardziej unikatowych walorach przyrodniczych doliny Rospudy.

U podnóży wyniesień otaczających dolinę występują źródliska z rzadko spotykanymi źródliskowymi zbiorowiskami roślinnymi. Lasy ciągnące się wzdłuż doliny to dobrze zachowane olsy porzeczkowe, bory świerkowe torfowcowe i lasy mieszane torfowcowe.

 

 

Dolina Rospudy
Dolina Rospudy

 

 

 

 Zupełnie nienaruszony, pierwotny układ hydrologiczny tego obszaru decyduje o trwałości występujacych na nim torfowiskowych zbiorowisk roślinnych z wieloma rzadkimi, podlegającymi ochronie gatunkami fauny i flory. W dolinie Rospudy stwierdzono około 40 gatunków roślin naczyniowych objętych ścisłą ochroną. Wśród nich 19 przedstawicieli rodziny storczykowatych, w tym jedyne w Polsce stanowisko miodokwiatu krzyżowego (Herminium monorchis), rośliny wpisanej do "Polskiej Czerwonej Księgi Roślin Ginących", oraz jedno z kilku stanowisk podgatunku białokwiatowego storczyka krwistego.  Inne rzadkie rośliny chronione to obuwik pospolity, storczyk Fuscha,kruszczyk błotny, gnieźnik leśny, tajęża jednostronna, lipiennik Loesela, wyblin jednolistny, żłobik koralowy, brzoza niska, wielosił błękitny, rosiczka długolistna i okrągłolistna oraz lilia złotogłów.

Niezwykle cenna i bogata jest również fauna doliny Rospudy. Gniazdują tu bardzo rzadkie gatunki ptaków, m. in.: głuszec, kropiatka, derkacz, bielik, orlik krzykliwy, trzmielojad, włochatka, bocian czarny, dzięcioł białogrzbiety, jarzębatka. Ponadto żyją tu łosie, bobry, wydry, borsuki i wiele innych. Obszar ten jest również żerowiskiem i czasowym schronieniem dla ptaków i ssaków żyjących na pobliskich terenach Puszczy Augustowskiej i okolic. Dla niektórych ssaków np. wilk i jeleń, Dolina Rospudy stanowi korytarz migracyjny – tędy przemieszczają się one z Puszczy Augustowskiej i Biebrzańskiego Parku Narodowego na zachód.  Na terenie doliny planowane jest utworzenie rezerwatu przyrody.

Torfowiska są ekosystemem szczególnie wrażliwym na wszelkie niekorzystne zmiany w środowisku, zwłaszcza zmiany stosunków wodnych. Naruszenie istniejącego stanu hydrologicznego doliny spowoduje szybkie zanikanie najcenniejszych walorów przyrodniczych tego obszaru. Obecnie przyroda Rospudy jest zagrożona!. Prowadzone są przygotowania do budowy fragmentu obwodnicy Augustowa w formie estakady przez dolinę Rospudy, w miejscu występowania torfowisk. Więcej na ten temat na stronach:Greenpeace i Pracownia na rzecz wszystkich istot.

 

Lasy w dolinie Rospudy
Olchy czarne nad Rospudą

 

 

OCK Dolina Rospudy to teren cenny przyrodniczo ale też kulturowo i turystycznie.

Tereny, te były zamieszkiwane przez plemiona Jaćwieskie. Sama nazwa rzeki Rospuda, zwana też dawniej Dowspuda, pochodzi od złożonego jaćwieskiego słowa Dau-spūda, które oznaczało „mocne ciśnienie”. Wzięło się to prawdopodobnie stąd, że rzeka wiosną potrafi podnieść swój poziom prawie o metr, powodując wtłaczanie wód z powrotem do jej dopływów.

Do cennych walorów kulturowych OCK Dolina Rospudy należą m. in.:

-Uroczysko Święte Miejsce, czyli pradawne pogańskie miejsce kultu nad jez. Jałowo

-ruiny neogotyckiego pałacu Ludwika Michała Paca we wsi Dowspuda

-tradycyjne chaty wiejskie w Raczkach

Urozmaicona rzeźba terenu i piękno zabagnionej doliny Rospudy doceniają odwiedzający to miejsce liczni turyści i urlopowicze. Najcenniejszą atrakcją turystyczną doliny jest bez wątpienia kajakowy szlak rzeką Rospuda, zaliczany do jednej z najciekawszych i najpiękniejszych tras kajakowych w Polsce.

(P.Tałałaj)

 

Zapraszamy do obejrzenia zdjęć doliny Rospudy z lotu ptaka.

 

Mapa obszaru: