ZIELONE WROTA

rezerwat IM. PROF. W. SZAFERA

Fragment Puszczy Białowieskiej wzdłuż szosy Hajnówka - Białowieża. Stanowi przekrój większości zbiorowisk leśnych zachodniej części Puszczy.


Powierzchnia (ha): 1356,91

Rok utworzenia: 1969

Powstały na podstawie aktu:
Zarządzenie MLiPD z 08.04.1969 (M.P. Nr 16, poz. 128)

Cel ochrony:
Zachowanie naturalnych zbiorowisk leśnych grądowych i typu boru mieszanego.

Opis:
Typ rezerwatu: leśny.
Celem rezerwatu jest zachowanie w naturalnym stanie lasów wzdłuż szosy Hajnówka - Białowieża. Rezerwat obejmuje pas lasu szerokości 700-1000 m i długości prawie 17 km wzdłui szosy, przeeinając całą zachodnią ezęść Puszczy i dając dobry przegląd składu gatunkowego i struktury głównych typów zbiorowisk leśnych (Ryc. 4). W granicach rezerwatu występuje 17 zespołów leśnych oraz kilka nieleśnych. Stanowi on więc cenne uzupełnienie Białowieskiego Parku Narodowego, w którym brak jest niektórych typów Lbiorowisk leśnych występujących na terenie Puszczy Białowieskiej. Detyczy to głównie świetlistej dąbrowy Potentillo albae-Quercetum, nie występującej w Parku Narodowym i trzcinnikowo-sosnowego boru mieszanego Calumagro.stio-Pinetum, który w Parku występuje fragmentarycznie na niewielkiejvpowierzchni. Na terenie rezerwatu są też zabytki archeologiczne-37 niewielkich kurhanów pochodzących prawdopodobnie z X--XIII wieku. Zachodnia ezęść rezerwatu od osady Zwierzyniec do Hajnówki ma powierzchnię lekko sfalowaną, a na znacznej przestrzer~i prawie płaską. Większe urozrnaicenie rzeźby występuje we wschodniej ezęści rezerwatu. Są tu dwa wyniesienia stanowiące pozostałość moreny czołowej zlodowacenia środkowopolskiego. Jedno z nich położone jest w oddziałach 420, 421, 422 o wysokości 180 m n.p.m., drugie - zwane "Górą Batorego", znajduje się w oddziale 449 i osiąga wysokość 183 m n.p.m. Jest to najwyższe wzniesienie rezerwatu. Od strony południowej wzgórza wznoszą się łagodnie i tylko od północy mają stoki bardziej strome. Różnice wysokości w granicach rezerwatu wynoszą około 20 m. Zdecydowaną większość powierzchni rezerwatu zajmują gleby świeże, z głęboko leżącym poziomem wody gruntowej. Jedynie w obniżeniach występuje okresowe podtopienie wodami roztopowymi i opadowymi. Tereny trwale podtopione leżą w kilku zabagnionych obniżeniach. Większe z nich występują w obniżeniach, którymi płyną strumienie: Krynica - dopływ Łutowni, przepływająca przez oddziały 420 A i 445 A oraz strumień stanowiący lewy dopływ rzeki Leśnej, przepływający przez oddziały 355 C, 356 A i 356 C. Szata roślinna rezerwatu jest stosunkowo dobrze zachowana. Na dużych powierzchniach las ma zupełnie naturalny, puszczański charakter. Miejscami występują jednak zniekształcenia zbiorowisk leśnych spowodowane użytkowaniem drzewostanu. Przede wszystkim na znacznych przestrzeniach zachodniej części rezerwatu występują młode drzewostany złożone głównie z brzozy brodawkowatej, powstałe w miejscach zrębów zupełnych wykonanych przed utworzeniem rezerwatu. Obecnie przedstawiają one różne stadia regeneracji prowadzącej do odtworzenia naturalnego składu gatunkowego i struktury. W większości wypadków zniekształcenia spowodowane zrębami dotyczą głównie drzewostanu. Znaczna powierzchnia rezerwatu i duże zróżnicowanie siedlisk, od suchych do podtopionych, i od oligotroficznych do bardzo żyznych, wpływa na duże bogactwo flory i rozmaitość jej ekologicznego charakteru. W jej składzie występuje wiele gatuńków rzadkich, jak paprotka zwyczajna Polypodium vulgare, groszek skrzydlasty Lathy~rus montanus, bodziszek żałobny Geranium phaeum, gorysz siny Peucedanum cervaria, okrzyn szerokolistny Laserpitium latifolium, świerząbek orzęsiony Chaerophyllum hirsutum, gruszyczka średnia Pirola media, bluszczyk kosmaty Glechoma hirsuta, pszczelnik wąskolistny Dracocephalum ruyschiana, głowienka wielkokwiatowa Prunella grandiflora, oman wierzbolistny Inula salicina, pępawa różyczkolistna Crepis praemorsa, złoć pochwolistna Gagea spathacea, kostrzewa leśna Festuca silvatica i inne oraz 26 podlegających ochronie prawnej. Niektóre z nich występują bardzo licznie. Lilia złotogłów Lilium martagon została zanotowana na 173 stanowiskach, a wawrzynek wilczełyko Daphne mezereum na ponad 200 stanowiskach. Obok gatunków rodzimych, stanowiących główny człon flory rezerwatu, występuje też szereg gatunków synantropijnych, zajmujących siedliska antropogeniczne, jak drogi leśne, pobocza szosy itp. Również wśród drzew pojawiły się ostatnio gatunki obce Puszczy Białowieskiej, jak dąb czerwony Quercus rubra, jawor Acer pseudoplatanus, klon jesionolistny Acer negundo. Wkroczyły one do wnętrza Puszczy spontanicznie z obrzeży i z Polany Białowieskiej, gdzie były sadzone w parkach i przy osadach. Są to obecnie drzewa w wieku ok. 10 - 30 lat. W kilku miejscach pojawił się też bez koralowy Sambucus racemosa wykazujący tendencję do rozprzestrzeniania się. W części zachodniej rezerwatu przeważa grąd miodownikowy Melitti-Carpinetum z dębem szypułkowym z domieszką świerka, sosny, osiki i grabu w drzewostanie. W części środkowej, na południe od szosy występuje dąbrowa świetlista odznaczająca się dużym bogactwem florystycznym i obecnością szeregu interesujących i rzadkich gatunków, jak pełnik europejksi Trollius europaeus, mieczyk dachówkowaty Gladiolus imbricatus,dziurawiec skąpolistny Hypericum montanum, naparstnica zwyczajna Digitalis grandiflora, kukuczka kapturkowata Neottianthe cucullata, pszczelnik wąskolistny, głowienka wielkokwiatowa i inne. We wschodniej części rezerwatu przeważają bory mieszane charakteryzujące się drzewostanem zbudowanym głównie ze świerka i sosny, z nieliczną domieszką dębu szypułkowego, brzozy brodawkowatej, rzadziej osiki. Od strony Białowieży, na przestrzeni niemal 2 km występują grądy Tilio-Carpinetum z przewagą graba w drzewostanie, z licznymi wiekowymi dębami, świerkami osiągającymi wysokość ponad 40 m, z domieszką lipy, klonu, rzadziej wiązu (brzostu). W bogatym runie wiosną dominuje zawilec gajowy Anemone nemorosa, licznie występują też zdrojówka rutewkowata Isopyrum thalictroides, kokorycz pełna Corydalis solida, złoć żółta Gagea lutea i ziarnopłon wiosenny Ficaria verna. Gatunki te szybko kończą wegetację i już w czerwcu ich miejsce zajmują gwiazdnica wielkokwiatowa Stellaria holostea, gajowiec żółty Galeobdolon luteum, marzanka wonna Asperula odorata i inne. W okolicy Góry Batorego dość duże powierzchnie zajmuje trzcinnikowo-świerkowy bór mieszany. Inne zespoły, jak bór brusznicowy Vcaccinio vitis-idaeae-Pinetum, bór sosnowy czernicowy Vaccinio myrtilli-Pinetum, bór bagienny Vąccinio ulżginosi-Pinetum, ols Carici - Alnetum, łęg jesionowo-olszowy Circaeo-Alnetum- zajmują stosunkowo niewielką powierzchnię. Huraganowe wiatry, jakie wystąpiły w marcu 1983 roku spowodowały wywalenie i wyłamanie wiełu drzew. Miejscami powstały wieloarowe powierzchnie wiatrołomowe. Po ich uprzątnięciu powstały dość rozległe odlesione powierzchnie, które zostały obsadzone dębem lub świerkiem. Na terenie Rezerwatu Krajobrazowego spotkać można niemal wszystkie gatunki zwierząt występujące w Puszczy. Są tu żubry, wychodzące często na szosę oraz jelenie, sarny, dziki, lisy, jenoty. Spotkać też można łosia, zająca, łasicę, a nawet wilka i rysia. Źyją tu też drobne ssaki owadożerne i gryzonie. Podobnie jak w całej Puszczy bogata jest teź ornitofauna.

 

Gmina, do której należy obiekt:
Białowieża, Hajnówka

 

Mapa obiektu: