ZIELONE WROTA

rezerwat JESIONOWE GÓRY

Rezerwat leśny chroniący fragment Puszczy Knyszyńskiej , mocno zróżnicowany pod względem zbiorowisk roślinnych: bory, grądy, olsy, łęgi. Występuje tu wiele rzadkich gatunków flory. Lasy charakteryzują się wysokim stopniem naturalności i wielogatunkowym starodrzewem.


Powierzchnia (ha): 376,55

 

Rok utworzenia: 1987

 

Powstały na podstawie aktu:
Zarządzenie MOŚiZN z 19.02.1987 r. (M.P. Nr 7, poz. 55)

 

Cel ochrony:
Zachowanie fragmentu Puszczy Knyszyńskiej o zróżnicowanej serii zbiorowisk na siedliskach bagiennych i mieszanych o wysokim stopniu naturalności i z dorodnym wielogatunkowym starodrzewem.

 

Opis:
Typ rezerwatu: leśny


Położony jest w północnej części Puszczy Kny­szyńskiej na terenie Nadleśnictwa i Obrębu Czarna Białostocka, 2 km na północ od Czarnej Białostockiej. Dojazd PKP lub PKS do Czarnej Białostockiej 2 km na południe od rezerwatu. Celem rezerwatu jest zachowanie w naturalnym stanie fragmentu Puszczy Knyszyńs­ kiej, odznaczającego się dużym zróżnicowaniem roślinności i obecnością rzadkich zbiorowisk roślinnych.

 

Teren rezerwatu jest wzniesiony średnio 155 m n.p.m. Najniżej położona część rezerwatu zajęta przez rozległe torfowiska leży na wysokości 150 m n.p.m., natomiast najwyższe wzniesienie morenowe osiąga 159 m n.p.m.

 

Flora rezerwatu odznacza się obecnością szeregu rzadkich składników flory, w tym 15 podlegających ochronie prawnej. Są to: widłaki: jałowcowaty Lycopodium annotinum, goździsty L. clavatum, wroniec Huperzia selago; rosiczka okrągłolistna Dro.sera rotun­difólia, groszek wschodniokarpacki Lathyrus laevigatus, wawrzynek wilczełyko Daphne mezereum, bluszezpospolity Hederahelix, chamedafnepółnocna Chamaedaphne calycula­ta, lilia złotogłów Lilium martagon, storczyk plamisty Dactylorhiza maculata, listera sercowata Listera cordata, listera jajowata L. ovata, gnieźnik leśny Neottia nidus-avis, tajęża jednostronna Goodyera repens, żłobik koralowaty Corallorhiza trifida.

 

Około połowy powierzchni rezerwatu zajmują zbiorowiska torfowiskowe reprezen­tujące 9 zespołów leśnych i 4 zespoły nieleśne, natomiast na morenowych wyniesieniach wykształciły się zbiorowiska leśne reprezentujące 4 zespoły występujące na glebach mineralnych.

 

Duże powierzchnie w południowej, środkowej i wschodniej części rezerwatu zajmuje torfowisko wysokie Ledo-Sphagnetuna odznaczające się niskim rzadkim drzewostanem sosnowym, runem złożonym z wełnianki pochwowatej Eriophorum vaginatun, żurawiny błotnej Vaccinium oxycoccus, bagna zwyczajnego Ledum palustr~e oraz bujnie rozwiniętą warstwą mchów złożoną z torfowców. Na obrzeżach torfowiska wysokiego w kilku miejscach występuje torfowisko brzozowe Sphagno-Betuletum pubescentis z rzadkim drzewostanem złożonym z brzozy omszonej i sosny. W runie występuje dość licznie trzcina Phragmites cornrnurris, turzyca nitkowata Carex lasiocarpa, żurawina błotna i kilka innych, a warstwę mchów tworzą torfowce. W sąsiedztwie torfowiska wysokiego występuje też miejscami bór bagienny (łochy­niowy) Vaccinio uliginosi-Pinetum. Drzewostan tworzy sosna z niewielką domieszką brzozy omszonej, a w krzewinkowym runie dominują borówka bagienna Vacciniurn uliginosum i borówka czarna V. myrtillus, a niewielką domieszkę stanowi bagno zwyczajne i kilka innych. Warstwę mchów tworzą głównie torfowce. W zespole tym występuje jeden z najrzadszych składników naszej flory - relikt glacjalny - chamedafne północna Chamaectaphne caluculata.

 

Znaczną powierzchnię zajmuje też sosnowo-brzozowy las bagienny. Drzewostan złożony jest z sosny, brzozy omszonej i świerka. Sosna osiąga tu wiek ponad 150-200 lat. Brzoza i świerk są młodsze. Zbiorowisko rria wybitnie kępiastą strukturę. Na kępach, zajmujących około 30 - 40 % powierzchni dominują torfowce z udziałem gatunków borowych. Dolinki natomiast zajmują gatunki olsowe i niskotorfowiskowe. Zbiorowiska tego typu występują w południowej i środkowej części rezerwatu w oddziałach 131, 132, 158, 159. Odznaczają się wysokim stopniem naturalności i należą do rzadko spotykanych zbiorowisk leśnych na terenie północno-wschodniej Polski.

W wielu miejscach na obrzeżach zatorfionych obniżeń występuje bór mieszany torfowcowy Betulo pubescentis- Piceetum. Drzewostan tworzy tu świerk z domieszką brzozy omszonej, rzadziej brzozy brodawkowatej, olszy i niekiedy sosny. Warstwa ziół rozwija się tu na ogół słabo, warstwa mchów natomiast odznacza się dużym bogactwem gatunkowym.

 

Duże powierzchnie zajmuje też łęg jesionowo-olszowy. Odznacza się dorodnym drzewostanem olszowym z domieszką świerka, a w dolnej warstwie jesionu, wiązu, rzadziej klonu. Niewielką domieszkę w drzewostanie stanowią również brzozy: brodaw­kowata i omszona. Obecność w drzewostanie brzozy brodawkowatej świadczy zwykle o przerzedzeniu w przeszłości drzewostanu. Zespół ten na dużej powierzchni odznacza się stosunkowo wysokim stopniem naturalności dzięki nienaruszonym stosunkom wodnym i dobrze zachowanemu drzewo­stanowi o różnowiekowej i wielowarstwowej strukturze. Na terenie rezerwatu wykazuje on dużą skalę zmienności od postaci typowych do nawiązujących do olsu z jednej strony i do grądu murszowego z drugiej. Występuje w północnej części oddziału 130 oraz miejscami na obrzeżach zatorfionej doliny rzeczki Jałówki.

 

Dolinę Jałówki zajmuje łęg świerkowo-olszowy. Stanowi on specyficzny typ zbiorowiska łęgowego. Odznacza się drzewostanem olszowym z dominacją świerka, obecnością gatunków borowych w runie przy równoczesnym udziale gatunków grądo­wych i dużym bogactwem gatunków w warstwie mchów. Osobliwością tego zespołu jest obecność żywca gruczołowatego Dentaria glandulasa - gatunku występującego w buko­wych lasach południowej Polski. Stanowisko w rezerwacie Jesionowe Góry jest oddalone 0 260 km od granicy zwartego zasięgu tego gatunku. Ponadto z dużą stałością występują widłaki: jałowcowaty i wroniec. Rosną tu również listera jajowata i żłobik koralowaty.

 

Wyniesienie morenowe zajmuje głównie grąd. Charakteryzuje się on dorodnym drzewostanem, złożonym z jesionu, grabu, klonu z domieszką wiązu górskiego, lipy, dębu, rzadziej świerka. Jesion i dąb osiągają tu wymiary drzew pomnikowych. Bardzo bujnie rozwinięte jest runo odznaczające się dużym bogactwem gatunkowym. Dominują tu gatunki eutroficznych siedlisk, wśród których jest wiele rzadkich składników flory jak zdrojówka rutewkowata Isopyrum thalictroides, kokorycz pełna Corvdalis .solida, koko­rycz pusta C. cava, czosnek niedźwiedzi Allium ursinum, dzwonek szerokolistny Cam­panula latifolia, żywiec cebulkowy Dentaria bulbif'era, żywiec gruczołowaty D. glandulosa, stokłosa Benekena Bromus benekeni oraz podlegające ochronie gatunkowej: lilia złoto­głów Lilium martagon i wawrzynek wilczełyko Daplane mezereum. Na wyniesieniach obok grądu duże powierzchnie zajmuje też leszczynowo-świer­kowy las mieszany. Odznacza się dorodnym drzewostanem złożonym w górnej warstwie z sosny i świerka z domieszką brzozy brodawkowatej, w dolnej warstwie natomiast występuje licznie dąb w towarzystwie graba oraz podrost świerka. Bujnie rozwinięta jest warstwa krzewów. Dominuje tu leszczyna nadająca zbiorowisku specyficzną fizjonomię. Duże ocienienie dna lasu przez bujnie rozwiniętą warstwę krzewów powoduje słaby rozwój warstwy ziół, w której obok licznej grupy gatunków grądowych występuje zawsze kilka gatunków borowych, głównie borówka ezarna T~accinium myrtillus i rokietnik pospolity Entodon .schreberi.

 

Ponadto niewielką powierzchnię zajmują: ols Carici elongatae-Alnetum o charak­terystycznej kępiastej strukturze, występujący w podtopionych obniżeniach, dębo­wo-świerkowy bór mieszany wilgotny Querco-Piceetum z dorodnym drzewostanem świerkowym z domieszką osiki i dębu, bór czernicowy Vaccinio myrtilli-Pinetum z świerkowo-sosnowym drzewostanem i dominacją borówki czarnej w runie, bór świerkowy torfowcowy Sphagno girgensohnii-Piceetum z bujnie rozwiniętą warstwą mchów złożoną głównie z torfowców. ­ W oddziałach 116 i 118 występują niewielkie powierzchnie zajęte przez zbiorowiska turzycowe. Dominuje tu głównie zespół turzycy dzióbkowatej Caricetum rostratae. Towarzyszą mu zbiorowiska zespołu turzycy błotnej Caricetum acutifórmis i sitowia leśnego Scirpetum silvatici. W oddziale 118 występuje też niskoturzycowe zbiorowisko z dominującą turzycą pospolitą Carex fusca.

 

Gmina, do której należy obiekt:
Czarna Białostocka