ZIELONE WROTA

rezerwat BUDZISK

Rezerwat leśny obejmujący fragment Puszczy Knyszyńskiej - głównie grądy, ale też olsy, łęgi i bory. Występują tu ponadto zbiorowiska łąkowe i źródliskowe. Rzeźba terenu jest mocno urozmaicona. Miejsce bytowania łosi, jeleni i nierzadko wilków oraz rysi.


Powierzchnia (ha): 328,51

 

Rok utworzenia: 1970

 

Powstały na podstawie aktu:
Zarządzenie MLiPD z 31.03.1970 (M.P. Nr 11, poz. 97)

 

Cel ochrony:
Zachowanie w naturalnym stanie fragmentu Puszczy Knyszyńskiej ze zbiorowiskami leśnymi grądowymi i torfowiskowo - bagiennymi, z licznymi źródliskami.

 

Opis:
typ rezerwatu: leśny
17 ha podlega ochronie ścisłej. Rezerwat obejmuje południowo-wschodnią część Obrębu Złota Wieś Nadleśnictwa Czarna Białostocka i północną część Obrębu Supraśl Nadleśnictwa Supraśł. Położony jest w odległości 9 km na południowy wschód od wsi Buksztel. Dojazd autobusem PKS do przystanku Buksztel na trasie Białystok-Sokółka, 9 km na północny-wschód od rezerwatu. Celem rezerwatu jest zachowanie fragmentu Puszczy Knyszyńskiej z naturalnymi zbiorowiskami leśnymi, torfowiskowymi, łąkowymi i źródliskowymi. Ukształtowanie powierzchni rezerwatu jest dość urozmaicone. Środkową jego część zajmuje rozległe zatorfione obniżenie z kilku źródliskami dającymi początek strumieniowi płynącemu doliną i zasilającymi go w dalszym biegu. W zachodniej i południowej części rezerwatu występują wyniesienia morenowe osiągające znaczne wysokości względne. Najniżej położona część rezerwatu znajduje się na wysokości 135 m n.p.m., natomiast najwyższe wzniesienie osiąga 160 m n.p.m. Jednym z głównych typów roślinności leśnej na terenie rezerwatu jest grąd Tilio-Carpinetum. Jest on dobrze wykształcony, _na dużej powierzchni odznacza się wysokim stopniem naturalności i wykazuje zróżnicowanie na trzy podzespoły: na grąd czyśćcowy Tilio-Carpiuetum, na grąd typowy Tilio-Carpinetum typicum i na grąd murszowy Tilio--Carpinezttm circaeacto.sttm. Grąd czyśćcowy odznacza się dorodnym wielogatunkowym drzewostanem o różno­wiekowej i wielowarstwowej strukturze. Niektóre drzewa mają wymiary drzew po­mnikowych. Charakterystyczny jest wysoki udział jesionu i wiązu w budowie drzewostanu. Wszystkie gatunki budujące drzewostan wykazują dobre odnowienie naturalne. Gatunkowo bogata jest też warstwa krzewów. Obok podszytu gatunków budujących drzewostan występuje tu leszczyna Corylus avellana, trzmielina brodawkowata Evonymus verrucosa i trzmielina zwyczajna E. europaea, wiciokrzew suchodrzew Lonicera xylosteum, wawrzynek wilczełyko Daphne mezereum, rzadziej inne. Bogate bujnie rozwinięte jest runo charakteryzujące się dużym udziałem gatunków eutroficznych siedlisk. Grąd czyśćcowy występuje na wyniesieniach morenowych zbudowanych z gruboziarnistych piasków i żwirów zwałowych z głęboko leżącym poziomem wody gruntowej. Charakterystyczna jest bardzo wysoka sprawność i żyzność gleby pomimo stosunkowo niekorzystnych warunków wilgotnościowych. Grąd typowy odznacza się brakiem jesionu i wiązu w drzewostanie i zmniejszonym udziałem gatunków eutroficznych. Wykazuje przy tym w wielu miejscach pewien siopień zniekształcenia wyrażający się obecnością brzozy i osiki w drzewostanie, świadczący o znacznym przerzedzeniu drzewostanu w przeszłości. Postaci z udziałem brzozy i osiki w drzewostanie występują też w miejscach dawnych zrębów odnowionych z samosiewu. Obecnie po upływie 70-80 lat od zrębu zbiorowiska roślinne poza obecnością tych lekkonasiennych przedplonowych gatunków drzew nie różnią się od postaci naturalnych. Grąd murszowy odznacza się obecnością olszy w drzewostanie. Miejscami stanowi ona główny składnik drzewostanu. Postaci regenerujące po dawnych zrębach odznaczają się udziałem brzozy i osiki w drzewostanie. Grąd murszowy zajmuje duże powierzchnie w środkowej części rezerwatu na obrzeżu doliny strumienia. W wielu miejscach występuje on w mozaikowym układzie z łęgiem jesionowo-olszowym. Jest to podzespół występujący tylko w dużych kompleksach leśnych o wysokim stopniu naturalności z niezmienionymi stosunkami wodnymi. Na obrzeżu rezerwatu występuje leszczynowo-świerkowy las mieszany, odznaczający się dorodnym wielogatunkowym drzewostanem z bujnie rozwiniętą warstwą krzewów złożoną głównie z leszczyny. Ponadto występuje tu dość licznie wiciokrzew suchodrzew i trzmielina brodawkowata. Częsty jest też wawrzynek wilczełyko. W bogatym runie stałym składnikiem jest też lilia złotogłów oraz gatunki kserotermiczne jak np. groszek czerniejący Lathyrus niger czy okrzyn szerokolistny Laserpitium latifolium i turzyca pagórkowa Carex montana. Drzewostan wykazuje dobre odnowienie naturalne, a lipa, grab i klon wyraźnie zwiększają swój udział. Zespół ten na terenie Puszczy Knyszyńskiej jest szeroko rozprzestrzeniony. W rezer­wacie Budzisk zajmuje stosunkowo niewielką powierzchnię. W zachodniej części rezerwatu, w oddziale 140 na niewielkiej powierzchni występuje trzcinnikowo-świerkowy bór mieszany świeży Calamagrostio-Piceetum z drzewostanem . świerkowym i borowym runem z udziałem gatunków mezotroficznych. Na dużych powierzchniach w sąsiedztwie strumienia oraz miejscami na obrzeżach zatorfionych obniżeń i w miejscach wysięku wód występuje łęg jesionowo-olszowy Circaeo-Alnetum. Odznacza się dorodnym drzewostanem olszowym ze znacznym udziałem jesionu z pojedynczą domieszką świerka, a w dolnej warstwie drzew również lipy. W warstwie krzewów obok podszytu gatunków tworzących drzewostan rosną czeremcha Padus avium, leszczyna, jarzębina Sorbus aucuparia, trzmielina zwyczajna, wawrzynek wilczełyko, porzeczka czarna Ribes nigrum i porzeczka czerwona R. spicatum, rzadziej inne. Warstwa ziół jest bujnie rozwinięta i bogata gatunkowo. Dość dobrze rozwinięta jest warstwa mchów. Łęg jesionowo-olszowy na terenie rezerwatu wykazuje wysoki stopień naturalności z dobrze zachowanymi drzewostanami. Występujące miejscami młode drzewostany powstałe na miejscu zrębów odznaczają się szybko postępującym procesem regeneracji. Zbiorowiska roślinne z 50-60-letnimi drzewostanami nie odbiegają swoim fitosoc­jologicznym charakterem od zbiorowisk naturalnych. Na dość dużej powierzchni, głównie we wschodniej części rezerwatu, w rozległej zatorfionej dolinie strumienia występuje łęg świerkowo-olszowy Piceo-Alnetum. Chara­kteryzuje się dużym bogactwem florystycznym. W płacie o powierzchni 150 mz występuje do 90 gatunków roślin, przy czym prawie połowę stanowią mchy i wątrobowce. Jest to najbogatszy pod względem flory mszaków zespół leśny. Występuje w nim również szereg roślin podlegającyeh ochronie prawnej: wawrzynek wilczełyko Daphne mezereum, storczyk plamisty Dactylorhiza maculata, listera jajowata Listera ovata, gnieźnik leśny Neottia nidus-avis, kruszczyk szerokolistny Epipactis helleborine, widłak wroniec Huperzia selago, widłak jałowcowaty Lycopodium annotinum. Łęg świerkowo-olszowy występuje na głębokich torfach i jest uwarunkowany wysokim poziomem wody gruntowej. W kilku miejscach na stosunkowo niedużej powierzchni występuje ols Carici elongatae-Alnetum odznaczający się silnie kępiastą strukturą i wysokim poziomem wody gruntowej. W oddziale 6 występuje sosnowo-brzozowy las bagienny. Jest to zespół odznaczający się niskim i rzadkim drzewostanem złożonyrn z sosny, świerka i brzozy omszonej, umiarkowanie rozwiniętą warstwą ziół, w której głównym gatunkiem jest narecznica błotna Thelypteris palustris i dobrze rozwiniętą, bogatą w gatunki warstwą mchów, w której dominują torfowce. Dno lasu posiada silną kępiastą strukturę. Na kępach występują gatunki oligotroficzne, wśród nich są zwykle gatunki wysokotorfowiskowe, w dolinkach natomiast występują liczne gatunki bagienne. W zatorfionej dolinie strumienia występują na dość dużych powierzchniach bezleśne torfowiska ze zbiorowiskami turzyc reprezentującymi kilka zespołów. Największą powierzchnię zajmuje zespół turzycy tunikowej Caricetum appropinquatae. Jest to zespół stosunkowo bogaty florys­tycznie mający w swoim składzie gatunki rzadkie jak wielosił błękitny Polemoniunz coeruleum, konietlica syberyjska Trisetum sibiricum, kruszczyk błotny Epipactis palustris, a wśród mchów Helodżum blandowii. Dość dużą powierzchnię zajmuje zespół turzycy błotnej Caricetum acutifórmis. W paru miejscach występuje też zespół turzycy zaostrzonej Caricetum gracżlis. Tworzy ona stosunkowo niewielkie płaty. W wielu miejscach na silnie nawodnionym torfie dość duże powierzchnie zajmuje zespół turzycy dzióbkowatej Caricetum rostratae. Na terenie rezerwatu występuje mszysta postać zespołu z udziałem reliktowego gatunku Camptot­hecium nitens. Wśród zespołu Caricetum appropinquatae występują dość duże płaty zespołu trzcinnika prostego Calamagrostietum neglectae. Jest to zespół rzadki, ograniczony w swym występowaniu do torfowisk północno-wschodniej Polski. W oddziale 7 D oraz 8 C dużą powierzchnię zajmuje zespół sitowia leśnego Scirpetum silvatici. Występuje on w strefie wysięku wód. Bardzo specyficznym elementem przyrody rezerwatu są źródliska. Na terenie rezerwatu są dwa typy źródlisk. Jedne bardzo obfite daj~ce początek głównemu strumieniowi i jego dopływom. Mają one kształt niecki z piaszczystym prawie płaskim dnem, z którego wypływa woda. W ich obrębie wykształca się zespół Pellżo-Car­damżnetum amarae. Źródliska tego typu występują w oddziałach 109 i 140. Drugi typ stanowią torfowiska źródliskowe, tworzące różnej wielkości torfowe, silnie przewodnione pagórki. Z ich stoków lub z podnóży sączy się woda zasilająca strumień. W nurcie strumienia płynącego przez rezerwat występuje miejscami w dużych ilościach roślinność wodna. Dominującym składnikiem jest tu potocznik wąskolistny Berula erecta. Potocznik wraz z innymi gatunkami zajmuje niekiedy całą szerokość strumienia. Flora rezerwatu liczy ponad 279 gatunków roślin naczyniowych rodzimych, stano­wiących naturalne składniki szaty roślinnej rezerwatu. W tym jest 17 gatunków drzew, 19 gatunków krzewów, 6 gatunków krzewinek i 2 pnącza. Do tego dochodzi kilkadziesiąt gatunków roślin synantropijnych, występujących na drogach i na uprawach leśnych. W młodnikach powstałych na powierzchniach zrębów zupełnych występuje miejscami sztucznie wprowadzony modrzew. Wśród roślin naczyniowych jest wiele gatunków rzadkich, w tym 17 podlegających ochronie prawnej. Bogata jest też flora mszaków. W jej składzie występują relikty glacjalne: Paludella squarrosa, Helodium blandowżż, Camptothecium nitens. Ze zwierząt spotkać tu można jelenia, łosia, sarnę, dzika, lisa, jenota, borsuka, a rzadziej też wilka i rysia. Bogata jest też ornitofauna.

 

Gmina, do której należy obiekt:
Czarna B., Supraśl

 

Mapa i położenie obiektu: