ZIELONE WROTA

Suwalski Park Krajobrazowy

Najstarszy park krajobrazowy w Polsce. To jeden z najpiękniejszych pod względem widokowym obszar naszego kraju. Mozaika lasów, łąk, pól, rzek i jezior, rozrzyconych pośród malowniczych wzniesień, stanowi o unikatowych walorach krajobrazowych tego terenu. Na stosunkowo niewielkim obszarze występuje ponadto duża różnorodność fauny i flory.


Widok na jez. Jaczno

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Suwalski Park Krajobrazowy
Malesowizna-Turtul, 16-404 Jeleniewo
tel. (0-87) 569-18-01 tel./fax (0-87) 569-18-02
e-mail:
zarzad@spk.org.pl
www.spk.org.pl

 

Powierzchnia (ha): 6500 + otulina: 8470

 

Rok utworzenia: 1976

 

Powstały na podstawie aktu:
Uchwała Nr III/14/76 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Suwałkach z 12.01.1976 r. (Dz. Urz. WRN Nr 1, poz. 3)

 

Gmina, do której należy obiekt:
Jeleniewo, Rutka Tartak, Wiżajny, Przerośl

 

Cel ochrony:
ochrona walorów przyrodniczych, kulturowych i turystycznych dla potrzeb dydaktyczno - naukowych i krajoznawczych


Położenie:
Położony jest na Pojezierzu Litewskim w mezoregionie Pojezierze Wschodniosuwalskie. Obejmuje Zagłębienie Szeszupy i tereny otaczające jez. Hańcza (najgłębsze jezioro w Polsce). Leży na obszarze 4 gmin - Jeleniewo, Wiżajny, Przerośl i Rutka-Tartak należących do woj. podlaskiego. Powierzchnia parku wynosi 6284 ha (62,8 km2), w tym około 60% stanowią użytki rolne, 24% lasy , 10% wody , 4% bagna i 2% pozostałe grunty. Duże, otwarte przestrzenie odsłaniają rzeźbę polodowcową, która jest najcenniejszym walorem parku.

 

 

 

Rzeźba terenu i budowa geologiczna:
Reźba parku została ukształtowana przez plejstoceński (1 800 000 - 10 200 lat temu) lądolód skandynawski, a zwłaszcza przez ostatnie zlodowacenie północnopolskie. Miąższość osadów lodowcowych na omawianym terenie dochodzi do 280 m. Najwyższe wzniesienie osiąga 275 m n.p.m., a najniższym punktem w parku jest jez. Postawelek (146 m n.p.m.). Tak duże zróżnicowanie wysokości wzgłędnych jest rzadko spotykane w Polsce północnej. Głównymi formami rzeźby są wysoczyzny morenowe (wysoczyzna Szurpił i Krzemianki, wysoczyzna Dzierwan, wysoczyzna Hańczańska i wysoczyzna Gulbieniszek) oraz doliny rzeczne (Czarnej Hańczy i Szeszupy). W ich obrębie występuje wiele drugorzędnych form rzeźby: rynny subglacjalne (np. jez. Hańcza), ozy (np. oz turtulsko-bachanowski), kemy (np. G. Zalewki k/Smolnik), tarasy kemowe (nad zachodnim brzegiem jez. Kamenduł), moreny czołowe (np. Góra Cisowa), moreny spiętrzone (na północ od Szurpił), moreny martwego lodu (np. Góra Zamkowa), głazowiska (np. Głazowisko Bachanowo), sandry (np. sandr Smolnicki), zagłębienia wytopiskowe (np. jez. Jaczno ), zagłębienie końcowe (Zagłębienie Szeszupy), tarasy rzeczne (w dolinie Czarnej Hańczy), doliny odpływu wód polodowcowych (np. "Wilczy jar" k/Smolnik), dolina zawieszona (tzw. "dolina Gaciska"), dolinki denudacyjne (nad jez. Szurpiły)

Stosunki wodne:
Park leży w dorzeczu Niemna i jest odwadniany przez dwa systemy rzeczne: Czarnej Hańczy i Szeszupę. Główną osią hydrograficzną parku jest Szeszupa, której obszar źródliskowy znajduje się koło Turtula. Płynie ona w kierunku północno-wschodnim w rozległym obniżeniu terenu tzw. Zagłębieniu Szeszupy. Na terenie parku przepływa przez 6 płytkich jezior. Czarna Hańcza wypływa z jez. Jegliniszki i jako trwały strumień zasila jez. Hańcza. Wypływa z niego jako rzeka, płynąc początkowo głęboką rynną kieruje się na południowy-wschód do wód Niemna. Głównym elementem sieci hydrograficznej są jeziora. Na terenie parku jest 21 jezior o powierzchni pow. 1 ha. Największym i najgłębszym jeziorem jest Hańcza (108,5 m), pozostałe znacznie mniejsze i płytsze tworzą niezwykle ciekawe krajobrazowo i przyrodniczo kompleksy: zespół jezior kleszczewickich (jez. Kojle, Perty, Purwin), zespół jezior szurpilskich (jez. Szurpiły, Jeglówek, Kluczysko ). Ważną rolę w obiegu wody na obszarze SPK odgrywają źródła (ok..80) i wysięki wodne.

Flora:

Największy wpływ na obraz współczesnej szaty roślinnej SPK, miała gospodarcza działalność człowieka. Na przestrzeni ostatnich pięciuset lat większość lasów na tym obszarze wycięto, a uzyskane w ten sposób tereny przekształcono w pola uprawne. Zachowane kompleksy leśne również zmieniły swój charakter. Znacznie zmniejszył się udział gatunków liściastych, a zwiększył udział świerka i sosny. Człowiek przyczynił się również do osuszenia części torfowisk i zamienienia ich na łąki. Mimo silnego przekształcenia flora SPK jest bogata - występuje tu ok. 650 gatunków roślin naczyniowych, czemu sprzyja duże urozmaicenie rzeźby i różnorodność środowisk. Specyfiką Parku jest występowanie wielu rzadkich gatunków borealnych i reliktów polodowcowych (głównie roślin torfowiskowych) oraz zbiorowisk roślin ciepłolubnych, porastających nasłonecznione zbocza wzgórz. Do największych rzadkości florystycznych SPK należą: bluszcz pospolity (chr.), wawrzynek wilczełyko (chr.), bażyna czarna, wełnianeczka alpejska, skrzyp olbrzymi (chr.), czosnek niedźwiedzi, miesiecznica trwała, kłoć wiechowata, lilia złotogłów (chr.), rosiczki - okrągłolistna i długolistna (chr.), orlik pospolity (chr.) oraz storczyki (chr. wszystkie gatunki) - kruszczyk błotny i rdzawoczerwony, lipiennik Loesela, podkolan zielonawy, listera jajowata.

Fauna:
Fauna SPK ma charakter przejściowy pomiędzy fauną środkowoeuropejską a północno i wschodnio- europejską. Najmniej znany jest świat bezkręgowców. W wodach Czarnej Hańczy żyje przedstawiciel wód górskich - wypławek alpejski. W jeziorze Hańcza występuje zespół skorupiaków charakterystyczny dla wód skandynawsko - bałtyckich oraz gatunki będące reliktami polodowcowymi. W nielicznych jeziorach SPK żyje rak szlachetny. Spośród ryb występuje tu m.in.: sieja, sielawa, głowacz białopłetwy i pręgopłetwy, pstrąg potokowy, strzebla potokowa, reintrodukowana troć jeziorowa, krąp, kiełb, stynka, węgorz, szczupak, lin. Gromadę płazów reprezentują pospolite gatunki żab i ropuch, kumak nizinny, huczek ziemny, traszka zwyczajna i grzebieniasta. Spośród gadów spotykamy jaszczurkę zwinkę i żyworódkę, padalca, zaskrońca i żmiję zygzakowatą. W awiofaunie SPK stwierdzono 130 gatunków, w tym 106 gniazdujących. Warto wspomnieć o orzechówce, krasce, białorzytce, dzięciole czarnym, jerzyku, żurawiu, wildze, pszczołojadzie, krogulcu, kani rudej, orliku krzykliwym oraz zalatującym nad jeziora Hańcza orle bieliku. Ze środowiskiem wodnym związany jest zimorodek, pluszcz, brodiec rzeczny, nurogęś, bąk oraz kaczki: gągoł, cyranka, podgorzałka, czemica, płaskonos. Obszary leśne, tereny łąk, bagien i upraw polowych zamieszkują licznie drobne ssaki: ryjówka aksamitna i malutka, nornica ruda, mysz leśna, badylarka Nad wodami występuje karczownik północny, rzęsorek rzeczek, piżmak. Z większych ssaków liczny jest jenot, borsuk, lis, tchórz, wydra, gronostaj, łasica. Bardzo liczny jest bóbr europejski. Teren leśne zamieszkuje dzik i sarna. Wielką osobliwością jest zając bielak - mieszkaniec północnej Europy.