OCHRONA ŚRODOWISKA -> Prawo, ustawy, programy

Podstawy prawne ochrony wód i gospodarki wodnej

Na system regulacji prawnej ochrony wód składają się przepisy dotyczące: ochrony jakości wód śródlądowych i ich ochrony przed zanieczyszczeniami, gospodarki wodno-ściekowej i ochrony środowiska wodnego.


W prawie wspólnotowym, które było podstawą dla wydania w 2001 r, nowych przepisów z zakresu gospodarki wodno-ściekowej, kwestie ochrony wód i gospodarki wodnej uregulowane są w dyrektywach, których treść musi być nadal brana pod uwagę przy stosowaniu i interpretacji polskich przepisów.


Na system przepisów wspólnotowych z tego zakresu składają się przede wszystkim:

 

  • dyrektywa 2000/60/WE z 2000 r. tzw. ramowa dyrektywa wodna - ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej
  • dyrektywa dotycząca jakości wód przeznaczonych do konkretnych celów (np. wód w kąpieliskach, wód, w których żyją ryby, skorupiaki lub mięczaki, wód będących źródłem wody pitnej)
  • dyrektywy dotyczące kontroli emisji pewnych substancji do wód: ze źródeł punktowych – zwłaszcza dyrektywa 76/464/EWG z 1976 r. i jej dyrektywy córki oraz ze źródeł rozproszonych – dyrektywa 91/676/EWG z 1991 r. dotycząca ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego
  • dyrektywa 91/271/EWG z 1991 r. dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych

System prawa uzupełniają ponadto umowy międzynarodowe, których Polska jest sygnatariuszem. Wśród nich jedną z ważniejszych jest Konwencja o ochronie i użytkowaniu cieków transgranicznych i jezior międzynarodowych.

 

Aktualnie przepisy dotyczące ochrony wód i gospodarki wodnej zawarte są w kilku różnych ustawach.


Ogólne zasady zapisano w art. 97 – 100 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 z późn. zm.).

Oprócz powyższych artykułów, z punktu widzenia gospodarki wodnej istotne są również inne przepisy tej ustawy, a mianowicie dotyczące:

  • opłat i administracyjnych kar pieniężnych, mających zastosowanie również do poboru wód i odprowadzania ścieków,
  • wydawania pozwoleń emisyjnych oraz cesji praw i obowiązków wynikających z tych pozwoleń – art. 181 ust. 3.

Pozostałe zagadnienia szczególne zostały natomiast uregulowane w odrębnych ustawach, przede wszystkim w:

  • ustawie z dnia 18 lipca 2001 r. 2001 r. – prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 z późn. zm.)

oraz

  • ustawie z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. Nr 72, poz. 747)

Warto tu zaznaczyć, iż ochronę środowiska morskiego przed zanieczyszczeniami ze źródeł innych niż lądowe regulują osobne przepisy (ochrona przed zanieczyszczeniami ze źródeł lądowych zawarta została w ustawie Prawo wodne).


USTAWA PRAWO WODNE

 

Ustawa ta obejmuje swoim zakresem przede wszystkim wody śródlądowe oraz morskie wody wewnętrzne, z wyłączeniem wód wewnętrznych Zatoki Gdańskiej.
W ograniczonym zakresie ustawa stosuje się też do wód morza terytorialnego oraz morskich wód wewnętrznych Zatoki Gdańskiej (m.in. ochrona przed powodzią).

 

Ustawy Prawo wodne nie stosuje się natomiast do morskich wód wewnętrznych oraz morza terytorialnego w zakresie, w jakim korzystanie z tych wód jest uregulowane w odrębnych ustawach.

 

Zgodnie z ustawą ochrona wód polega na zapewnieniu ich jak najlepszej jakości, w tym na:

 

  • utrzymaniu odpowiedniej ilości wody, tak, aby zachowana była równowaga biologiczna,
  • utrzymaniu lub przywracaniu określonych w przepisach standardów jakości wody.

Szczególną ochroną objęte są wody podziemne, które chroni się przede wszystkim poprzez:

 

  • zakaz wprowadzania do nich ścieków,
  • tworzenie obszarów ochronnych zbiorników wód śródlądowych, w celu ograniczenia zanieczyszczenia tych zbiorników, ponieważ z nich zasilane są wody podziemne,
  • utrzymywanie równowagi zasobów wód podziemnych,
  • przeznaczanie ich przede wszystkim na cele związane z zaopatrzeniem ludności w wodę oraz niektórych branż przemysłu (głównie spożywczego) i tym samym ograniczanie ich przeznaczania na inne cele.

Do podstawowych zasad ochrony wód wymienionych w ustawie Prawo wodne należy zaliczyć zasadę:

 

  • powszechności ochrony – art. 38 ust. 1 - wody podlegają ochronie niezależnie od tego czyją stanowią własność,
  • prewencji – art. 38 ust. 3. pkt 1 – unikanie, eliminowanie i ograniczanie zanieczyszczenia wód,
  • wzmożonej ochrony wód przed substancjami szczególnie uciążliwymi dla środowiska wodnego – art. 45 ust. 1 pkt 1,
  • łącznego podejścia do poboru wód oraz odprowadzania ścieków.

Dodatkowa zasada zapisana jest w art. 100 ustawy Prawo ochrony środowiska i stanowi, że przy planowaniu i realizacji wszelkich przedsięwzięć należy ograniczać ich wpływ na stosunki wodne do niezbędnego minimum. W przypadku konieczności czasowego dokonania zmiany stosunków wodnych, po upływie tego okresu podmiot, który doprowadził do takiej zmiany ma obowiązek przywrócić poprzednie stosunki.


Korzystanie z wód

 

Korzystanie z wód to używanie ich na potrzeby ludności oraz gospodarki.

Nie może ono powodować pogorszenia stanu ekologicznego wód i ekosystemów z nimi związanych, a także powodować marnotrawstwa wody, marnotrawstwa energii wody, ani wyrządzać szkód (art. 31 ust. 1 i 2).

 

W prawie wodnym wyodrębniono trzy rodzaje korzystania z wód:

 

  • powszechne
  • zwykłe
  • szczególne

Powszechne korzystanie z wód (art. 34) dotyczy śródlądowych powierzchniowych wód publicznych, morskich wód wewnętrznych (wraz z wodami Zatoki Gdańskiej) oraz morza terytorialnego.


Korzystanie powszechne przysługuje każdemu – przede wszystkim osobom fizycznym – i polega na:

 

  • zaspokajaniu potrzeb osobistych i potrzeb gospodarstwa domowego lub rolnego – bez stosowania specjalnych urządzeń technicznych,
  • korzystania z wód w celu wypoczynku, uprawiania turystyki i sportów wodnych oraz amatorskiego połowu ryb.

Powszechne korzystanie z wód nie obejmuje:

 

  • wydobywania kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów z morskich wód wewnętrznych wraz z wodami Zatoki Gdańskiej oraz z wód morza terytorialnego,
  • wycinania roślin z wód lub brzegu,
  • wydobywania kamienia i żwiru z potoków górskich.

Zwykłe korzystanie z wód jest uprawnieniem właściciel gruntu i dotyczy wód:

 

  • stanowiących jego własność – wód stojących i płynących w rowach
  • podziemnych (wody te są własnością Skarbu Państwa, ale właściciel gruntu może z nich korzystać).

Korzystanie zwykłe służy zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego oraz gospodarstwa rolnego, z wyjątkiem:

 

  • nawadniania gruntów lub upraw wodą podziemną za pomocą deszczowni,
    korzystania z wody podziemnej, jeżeli urządzenia do poboru wody umożliwiają pobór w ilości większej niż 5 m3 na dobę,
  • korzystania z wód na potrzeby działalności gospodarczej,
  • wprowadzania do wód lub do ziemi oczyszczonych ścieków, jeżeli ich ilość jest większa niż 5 m3 na dobę.

Szczególne korzystanie z wód to korzystanie wykraczające poza korzystanie powszechne lub zwykłe.


W prawie wodnym wymieniono osiem przypadków korzystania szczególnego (jednak jest to lista przykładowa, więc każde korzystanie z wód inne niż powszechne lub zwykłe, będzie korzystaniem szczególnym, nawet, jeśli nie zostało wymienione w ustawie):

 

  • pobór oraz odprowadzanie wód powierzchniowych lub podziemnych,
  • wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi,
  • przerzuty wody oraz sztuczne zasilanie wód podziemnych,
  • piętrzenie oraz retencjonowanie śródlądowych wód powierzchniowych,
  • korzystanie z wód do celów energetycznych,
  • korzystanie z wód do celów żeglugi oraz spławu,
  • wydobywanie z wód kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, a także wycinanie roślin z wód lub brzegu,
  • rybackie korzystanie ze śródlądowych wód powierzchniowych.

Szczególne korzystanie z wód wymaga w większości przypadków uzyskania pozwolenia wodnoprawnego.

 

Pozwolenie wodnoprawne wydawane jest w formie decyzji administracyjnej i jest jednym z głównych instrumentów prawnych wykorzystywanych w gospodarce wodnej.

 

Uzyskania pozwolenia wodnoprawnego wymagają następujące działania:

 

  • szczególne korzystanie z wód,
  • regulacja wód oraz zmiana ukształtowania terenu na gruntach przylegających do wód, mająca wpływ na warunki przepływu wody,
  • wykonanie urządzeń wodnych,
  • rolnicze wykorzystanie ścieków, w zakresie nieobjętym zwykłym korzystaniem z wód,
  • obniżenie poziomu zwierciadła wody podziemnej,
  • piętrzenie wody podziemnej,
  • gromadzenie ścieków oraz odpadów w obrębie obszarów górniczych utworzonych dla wód leczniczych,
  • odwodnienie obiektów lub wykopów budowlanych oraz zakładów górniczych,
  • wprowadzanie do wód powierzchniowych substancji hamujących rozwój glonów,
  • wprowadzanie do urządzeń kanalizacyjnych ścieków zwierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego.

Ponadto pozwolenie wodno prawnego wymagane jest dla następujących działań prowadzonych na obszarach bezpośredniego zagrożenia powodzią:

 

  • gromadzenie ścieków, a także innych materiałów,
  • wznoszenie obiektów budowlanych oraz wykonywanie innych robót,
  • wydobywanie kamienia, żwiru, piasku, innych materiałów oraz ich składowanie.

Organami właściwymi do wydania pozwolenia wodnoprawnego są starosta, który wykonuje tu zadania z zakresu administracji rządowej lub wojewoda.

 

W większości przypadków pozwolenia udzielał będzie właściwy miejscowo starosta, zaś wojewoda tylko w wypadku:

 

  • gdy szczególne korzystanie z wód, wykonywanie urządzeń wodnych lub eksploatacja instalacji bądź urządzeń wodnych są związane z przedsięwzięciami lub instalacjami mogącymi znacząco oddziaływać na środowisko, dla których wykonanie raportu o oddziaływaniu na środowisko jest obowiązkowe,
  • wykonania urządzeń wodnych zabezpieczających przed powodzią,
  • przerzutów wody,
  • wprowadzania do wód powierzchniowych substancji chemicznych hamujących rozwój glonów,
  • gdy szczególne korzystanie z wód, wykonywanie urządzeń wodnych lub eksploatacja instalacji bądź urządzeń wodnych odbywa się na terenach zamknięty (np. jednostek wojskowych).



Zielone Wrota 2006-2021 © Stowarzyszenie na Rzecz Ekorozwoju "AGRO-GROUP"